Kopiëren
Bij het woord ‘kopiëren’ denkt u misschien in de eerste plaats aan de kopietjes die u maakt op een kopieerapparaat. Maar ook als u bijvoorbeeld muziek downloadt, een schilderij natekent, een plaatje uitprint, een film op video opneemt, een beeldhouwwerk fotografeert, of een gedicht overschrijft, maakt u auteursrechtelijk gezien een kopie.
De hoofdregel is dat auteursrechtelijk beschermde werken niet mogen worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt, tenzij de rechthebbenden daarvoor van tevoren toestemming hebben gegeven. Een kopie is een verveelvoudiging en die zou u dus alleen mogen maken als u daarvoor toestemming heeft gekregen van de auteursrechthebbende. Als u zonder die toestemming een beschermd werk verveelvoudigt (kopieert), zou u zich schuldig maken aan schending van het auteursrecht.
Op die algemene regel zijn in de Auteurswet wel een aantal beperkingen aangebracht. Op grond van artikel 16b en artikel 16c van de Auteurswet is het onder bepaalde voorwaarden toegestaan om zonder toestemming van de betrokken auteursrechthebbende uitsluitend voor eigen oefening, studie of gebruik van zijn of haar beschermde werk (foto, gedicht, muziek, film, enz.) een of enkele kopieën te maken.
Artikel 16b van de Auteurswet gaat over de meer ‘traditionele’ vormen van het verveelvoudigen voor eigen gebruik: overschrijven, natekenen, naschilderen, fotograferen en fotokopiëren. Zo’n privé-kopie mag u zelf maken, maar u mag ook iemand anders vragen om die voor u te maken.
Artikel 16c van de Auteurswet gaat over het voor eigen gebruik kopiëren op beeld- en geluidsdragers en andere (digitale) informatiedragers. Onder deze bepaling valt dus ook de privé-kopie die u maakt van een legaal aangeboden bestand dat u van het internet heeft gedownload. Een dergelijke privé-kopie mag u alleen zelf en alleen voor uzelf maken. Zie ook: Is het auteursrecht online anders dan offline?’
Om het verlies aan inkomsten door deze beperking voor rechthebbenden enigszins te compenseren, is er in 1991 een thuiskopievergoeding geïntroduceerd die werd geheven over blanco beeld- en geluidsdragers. De thuiskopievergoeding is sinds 2004 van toepassing op “voorwerpen die bestemd zijn om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven”. Voor professionele gebruikers, zoals audiovisuele bedrijven of ziekenhuizen, of bij verkoop naar het buitenland kan de vergoedingsplicht komen te vervallen. Voor meer informatie zie: www.thuiskopie.nl/professioneel gebruik.
Het zonder toestemming van de rechthebbende mogen maken van een privé-kopie van zijn of haar beschermde werk is dus in de Auteurswet neergelegd als een uitzondering op de normaal geldende algemene regels van het auteursrecht. Het is echter niet zo dat u van de auteursrechthebbende zou kunnen verlangen, of zelfs eisen, dat deze het u mogelijk maakt een privé-kopie van zijn of haar beschermde werk te maken. Met andere woorden: u heeft geen recht op het kunnen maken van een privé-kopie.
Dat betekent dat de rechthebbenden beveiligingen op hun werken mogen aanbrengen, waardoor het onmogelijk wordt gemaakt om een privé-kopie te maken. Het bewust omzeilen van die beveiligingen is bovendien (op grond van artikel 29a van de Auteurswet) verboden. Het aanbrengen van technische beveiligingen wordt ook wel ‘Digital Rights Management (DRM)’ genoemd.
Computerprogramma's
In tegenstelling tot bijvoorbeeld teksten, films, foto’s en muziek vallen auteursrechtelijk beschermde computerprogramma’s (zoals software en games) buiten de regeling inzake de privé-kopie. Voor computerprogramma’s is een apart hoofdstuk in de Auteurswet opgenomen (zie hoofdstuk VI van de Auteurswet). De wet voorziet in die specifiek voor computerprogramma’s geldende regeling niet in een uitzondering op het auteursrecht om zonder toestemming een privé-kopie daarvan te mogen maken. Sterker nog, de wet bepaalt uitdrukkelijk dat de privé-kopie regeling in de artikelen 16b en 16c niet van toepassing is op computerprogramma’s. U mag daarvan dus geen kopieën maken, tenzij u daartoe toestemming van de rechthebbende op het computerprogramma zou hebben verkregen. Het zonder voorafgaande toestemming voor uzelf kopiëren van beschermde software of computergames is dus zonder meer in strijd met het auteursrecht.
Bij het gebruiken van een computerprogramma wordt, bijvoorbeeld tijdens het laden of het in beeld brengen, vaak automatisch en onvermijdelijk een kopie gemaakt op de harde schijf. Wees gerustgesteld: als u een programma heeft gekocht (of op een andere manier rechtmatig heeft verkregen), handelt u volgens de Auteurswet niet in strijd met het auteursrecht op dat programma als een dergelijke kopie op uw computer wordt gemaakt. Zo’n kopie zal nu eenmaal nodig zijn om het programma te kunnen gebruiken zoals door u beoogd. Als u een exemplaar van een computerprogramma in de winkel koopt, dan krijgt u vanzelf - op basis van de Auteurswet - een ‘wettelijke licentie’ om dat exemplaar te gebruiken. Dat is dus niet iets dat u koopt.
Als dat voor het beoogde gebruik van het computerprogramma noodzakelijk is mag u van het programma een reservekopie maken, zo bepaalt de Auteurswet. Een back-up kopie maken voor het geval dat het origineel kapotgaat, wordt niet gezien als ‘noodzakelijk voor het beoogde gebruik’.
Rechthebbenden op een computerprogramma kunnen in de bij het product horende gebruikersovereenkomst (‘licentie’) nadere voorwaarden opnemen (dat is nu eenmaal inherent aan het hebben van auteursrechtelijke zeggenschap). In de gebruikslicentie kunnen bijvoorbeeld de bevoegdheden van de rechtmatige gebruiker worden uitgebreid of beperkt. Zo kan er in de gebruikslicentie staan dat je het programma op een X aantal computers mag gebruiken, of dat je het vrij mag kopiëren, veranderen en verspreiden.