FAQ
3. Waarom is er naburig recht?
4. Citeren: wat is toegestaan?
6. Is het auteursrecht online anders dan offline?
9. Wat is het verschil tussen Buma/Stemra en Sena?
10. Wat zijn persoonlijkheidsrechten?
11. Wat is plagiaat?
12. Komen ideeën en concepten in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming?
13. Kan ik mijn auteursrecht ergens vastleggen?
14. Hoe kan ik bewijzen dat ik auteursrecht heb?
1. Hoe krijg je auteursrecht?
Om auteursrecht te krijgen is geen enkele formaliteit vereist. U hoeft niets aan te vragen, te deponeren of te registreren en het kost niets. Auteursrecht krijgt men automatisch als men iets maakt op het gebied van letterkunde, wetenschap of kunst. Het maakt niet uit of dat vanwege beroep, hobby of school is, als zo'n werk maar origineel is. Dat betekent dat het haast ondenkbaar moet zijn dat verschillende mensen onafhankelijk van elkaar (vrijwel) hetzelfde maken. Om misverstanden te voorkomen is het verstandig een © teken, uw naam en de datum te zetten onder of bij de dingen die u maakt.
Om auteursrecht te krijgen is geen enkele formaliteit vereist. U hoeft niets aan te vragen, te deponeren of te registreren en het kost niets. Auteursrecht krijgt men automatisch als men iets maakt op het gebied van letterkunde, wetenschap of kunst. Het maakt niet uit of dat vanwege beroep, hobby of school is, als zo'n werk maar origineel is. Dat betekent dat het haast ondenkbaar moet zijn dat verschillende mensen onafhankelijk van elkaar (vrijwel) hetzelfde maken. Om misverstanden te voorkomen is het verstandig een © teken, uw naam en de datum te zetten onder of bij de dingen die u maakt.
2. Waarom is er auteursrecht?
Auteursrecht is er om ervoor te zorgen dat auteurs (dat zijn niet alleen schrijvers, maar ook bijvoorbeeld schilders, dichters, componisten en fotografen) alles wat zij maken kunnen (laten) exploiteren en zo geld kunnen verdienen met hun werk. Net als ieder ander. Behalve deze financiële mogelijkheden van het auteursrecht, zorgt dit recht er ook voor dat de maker, de auteur, zeggenschap houdt over zijn creaties. In veel gevallen moeten anderen hem namelijk om toestemming vragen als ze zijn werk(en) willen gebruiken.
Auteursrecht is er om ervoor te zorgen dat auteurs (dat zijn niet alleen schrijvers, maar ook bijvoorbeeld schilders, dichters, componisten en fotografen) alles wat zij maken kunnen (laten) exploiteren en zo geld kunnen verdienen met hun werk. Net als ieder ander. Behalve deze financiële mogelijkheden van het auteursrecht, zorgt dit recht er ook voor dat de maker, de auteur, zeggenschap houdt over zijn creaties. In veel gevallen moeten anderen hem namelijk om toestemming vragen als ze zijn werk(en) willen gebruiken.
3. Waarom zijn er naburige rechten?
Naburige rechten lijken erg op auteursrecht (zijn daar naburig aan) en beschermen het werk van uitvoerende kunstenaars (musici, artiesten, toneelspelers, acteurs), platenmaatschappijen en de omroep. Naburige rechten regelen eigenlijk hetzelfde als het auteursrecht namelijk dat die uitvoerende kunstenaars, platenmaatschappijen en omroepen geld kunnen (terug)verdienen met hun werk. Ook hun toestemming is nodig als anderen hun werk willen gebruiken zodat ze enige zeggenschap houden over wat ze gemaakt hebben.
Naburige rechten lijken erg op auteursrecht (zijn daar naburig aan) en beschermen het werk van uitvoerende kunstenaars (musici, artiesten, toneelspelers, acteurs), platenmaatschappijen en de omroep. Naburige rechten regelen eigenlijk hetzelfde als het auteursrecht namelijk dat die uitvoerende kunstenaars, platenmaatschappijen en omroepen geld kunnen (terug)verdienen met hun werk. Ook hun toestemming is nodig als anderen hun werk willen gebruiken zodat ze enige zeggenschap houden over wat ze gemaakt hebben.
4. Citeren: wat is toegestaan?
U mag korte citaten gebruiken, zonder daarvoor eerst toestemming te vragen, bijvoorbeeld in een artikel, scriptie, werkstuk of recensie, mits daarbij de bron en naam van de schrijver vermeld staan. Dit geldt alleen voor citaten uit al gepubliceerde werken, anders heeft u wél eerst toestemming nodig van de auteur.
Foto's en illustraties mogen in hun geheel worden geciteerd. De grootte en werkwijze moet wel duidelijk verschillen van het oorspronkelijke werk. Bij citeren is het altijd van belang dat het citaat relevant is en slechts een klein onderdeel uitmaakt van het geheel.
U mag korte citaten gebruiken, zonder daarvoor eerst toestemming te vragen, bijvoorbeeld in een artikel, scriptie, werkstuk of recensie, mits daarbij de bron en naam van de schrijver vermeld staan. Dit geldt alleen voor citaten uit al gepubliceerde werken, anders heeft u wél eerst toestemming nodig van de auteur.
Foto's en illustraties mogen in hun geheel worden geciteerd. De grootte en werkwijze moet wel duidelijk verschillen van het oorspronkelijke werk. Bij citeren is het altijd van belang dat het citaat relevant is en slechts een klein onderdeel uitmaakt van het geheel.
5. Mag ik kopiëren?
Ja. In de wet staat dat u voor eigen oefening, studie of gebruik een enkel exemplaar (kopie) mag maken. De nadruk ligt op eigen . U mag ook een kopie maken in opdracht van iemand anders die dat dan zelf gaat gebruiken (uw moeder kan u bijv. vragen een artikel te fotokopiëren zodat zij het ook kan lezen).
Bij muziek en film is dit anders, daar mag u UITSLUITEND voor uzelf een kopie maken. Een kopie voor een ander, of dat nu gratis of tegen betaling is en wel of niet op verzoek, mag niet.
Ja. In de wet staat dat u voor eigen oefening, studie of gebruik een enkel exemplaar (kopie) mag maken. De nadruk ligt op eigen . U mag ook een kopie maken in opdracht van iemand anders die dat dan zelf gaat gebruiken (uw moeder kan u bijv. vragen een artikel te fotokopiëren zodat zij het ook kan lezen).
Bij muziek en film is dit anders, daar mag u UITSLUITEND voor uzelf een kopie maken. Een kopie voor een ander, of dat nu gratis of tegen betaling is en wel of niet op verzoek, mag niet.
6. Is het auteursrecht online anders dan offline?
Nee, de Auteurswet geeft nu eenmaal een algemene regeling van het auteursrecht en maakt dus geen enkel onderscheid. Wat offline geldt, geldt dus ook online. Zo mag u bijvoorbeeld - onder dezelfde voorwaarden als offline - een privé-kopie (een vorm van verveelvoudigen) maken van werken die op het internet staan. Maar let op: het is niet toegestaan om werken openbaar te maken. Als u bijvoorbeeld muziek ophaalt met een 'peer-to-peer' (of: 'file sharing') programma, dan mag u niet uw bestanden beschikbaar stellen aan anderen. Bij sommige peer-to-peer programma's is het mogelijk om de upload-functie uit te schakelen. Als u dat gedaan heeft, kunt u op een legale manier privé-kopieën maken door materiaal te downloaden.
Nee, de Auteurswet geeft nu eenmaal een algemene regeling van het auteursrecht en maakt dus geen enkel onderscheid. Wat offline geldt, geldt dus ook online. Zo mag u bijvoorbeeld - onder dezelfde voorwaarden als offline - een privé-kopie (een vorm van verveelvoudigen) maken van werken die op het internet staan. Maar let op: het is niet toegestaan om werken openbaar te maken. Als u bijvoorbeeld muziek ophaalt met een 'peer-to-peer' (of: 'file sharing') programma, dan mag u niet uw bestanden beschikbaar stellen aan anderen. Bij sommige peer-to-peer programma's is het mogelijk om de upload-functie uit te schakelen. Als u dat gedaan heeft, kunt u op een legale manier privé-kopieën maken door materiaal te downloaden.
7. Ik wil aan al mijn bruiloftsgasten een zelf samengestelde cd meegeven. Mag dat en hoe en bij wie kan ik dat regelen?
Het gaat hier om het maken van kopieën en dat mag alleen voor eigen oefening, studie of gebruik. Daar is hier geen sprake van en dus zult u aan de verschillende rechthebbenden toestemming moeten vragen. U heeft te maken met verschillende rechten en rechthebbenden.
- De auteurs, dat zijn de componist(en) en uitgever en, afhankelijk van het soort muziek, de tekstdichter(s). Het auteursrecht verloopt 70 jaar nadat de maker overleden is. Als dit niet het geval is, moet u toestemming vragen voor uw 'bruilofts-cd' aan de auteurs. In Nederland kunt u dit vragen via Buma/Stemra. Zij geven die toestemming (bijna) altijd in ruil voor een financiële vergoeding die dan weer naar de auteurs gaat.
- De uitvoerende kunstenaars en platenmaatschappijen. Meestal hebben uitvoerende kunstenaars een contract met de platenmaatschappij die het betreffende liedje of werk heeft opgenomen, waarin staat dat de maatschappij alle rechten heeft om toestemming te geven of te weigeren. U zult dus uit moeten zoeken welke platenmaatschappijen de rechten hebben van de liedjes of werken die u op de 'bruilofts-cd' wilt zetten. Aan iedere platenmaatschappij moet u dan apart toestemming vragen. In de regel zal de maatschappij dit niet kunnen, omdat er in de contracten met de artiesten precies staat waarvoor ze wel en geen toestemming mogen geven en dat is meestal niet voor dit soort projecten. De naburige rechten, de rechten van de platenmaatschappij en de uitvoerende kunstenaar, verlopen overigens 50 jaar nadat de geluidsopname in de markt is verschenen. Als u dus heel oude opnames (ouder dan 50 jaar) wilt gebruiken dan kan dit zonder dat daar toestemming voor nodig is. U moet dan wel echt die oude opnames gebruiken, en niet bijvoorbeeld een veel later verschenen cd met hetzelfde erop. Op die cd geldt namelijk weer de termijn van 50 jaar naburige rechten.
8. Wat is openbaar maken?
Bij openbaarmaking gaat het om het ter beschikking stellen van een werk (van letterkunde, wetenschap of kunst) of verveelvoudiging ervan aan het publiek. Zo zijn bijvoorbeeld het uitzenden van muziek en films, laten horen van muziek, opvoeren van een toneelstuk, uitvoeren van een muziekstuk, voorlezen uit een boek in de bibliotheek, vertonen van een film, het drukken van tijdschriften, persen van cd's, online aanbieden van beeld, muziek en teksten allemaal vormen van openbaarmaking.
Bij openbaarmaking gaat het om het ter beschikking stellen van een werk (van letterkunde, wetenschap of kunst) of verveelvoudiging ervan aan het publiek. Zo zijn bijvoorbeeld het uitzenden van muziek en films, laten horen van muziek, opvoeren van een toneelstuk, uitvoeren van een muziekstuk, voorlezen uit een boek in de bibliotheek, vertonen van een film, het drukken van tijdschriften, persen van cd's, online aanbieden van beeld, muziek en teksten allemaal vormen van openbaarmaking.
9. Wat is het verschil tussen Buma/Stemra en Sena?
Buma/Stemra houdt zich bezig met auteursrecht en komt op voor de belangen van componisten, tekstdichters en muziekuitgevers. Sena houdt zich bezig met het naburig recht en komt op voor de belangen van uitvoerende artiesten en producenten (platenmaatschappijen). Als u een cd draait of de radio aan heeft in bijvoorbeeld uw café, sportschool of winkel dan moet u aan beide organisaties betalen voor het gebruik van muziek. Beide organisaties vertegenwoordigen immers een afzonderlijke categorie van de betrokken rechthebbenden. Om het makkelijker te maken voor gebruikers van muziek, wordt er op dit moment gesproken over het gezamenlijk innen van gelden.
Buma/Stemra houdt zich bezig met auteursrecht en komt op voor de belangen van componisten, tekstdichters en muziekuitgevers. Sena houdt zich bezig met het naburig recht en komt op voor de belangen van uitvoerende artiesten en producenten (platenmaatschappijen). Als u een cd draait of de radio aan heeft in bijvoorbeeld uw café, sportschool of winkel dan moet u aan beide organisaties betalen voor het gebruik van muziek. Beide organisaties vertegenwoordigen immers een afzonderlijke categorie van de betrokken rechthebbenden. Om het makkelijker te maken voor gebruikers van muziek, wordt er op dit moment gesproken over het gezamenlijk innen van gelden.
10. Wat zijn persoonlijkheidsrechten?
Persoonlijkheidsrechten of morele rechten beschermen de band tussen de maker en zijn werk. De maker heeft bijvoorbeeld het recht zich te verzetten tegen gebruik van zijn werk onder een andere naam dan de zijne, tegen een wijziging van het werk (tenzij verzet daartegen niet redelijk zou zijn) en tegen aantasting van zijn werk, die nadeel zou kunnen toebrengen aan zijn eer, naam of waarde. Zo kan een componist of tekstdichter afzien van toestemming om zijn werk te laten gebruiken in een commercial omdat hij zich niet kan identificeren met het produkt waar reclame voor wordt gemaakt.
Persoonlijkheidsrechten of morele rechten beschermen de band tussen de maker en zijn werk. De maker heeft bijvoorbeeld het recht zich te verzetten tegen gebruik van zijn werk onder een andere naam dan de zijne, tegen een wijziging van het werk (tenzij verzet daartegen niet redelijk zou zijn) en tegen aantasting van zijn werk, die nadeel zou kunnen toebrengen aan zijn eer, naam of waarde. Zo kan een componist of tekstdichter afzien van toestemming om zijn werk te laten gebruiken in een commercial omdat hij zich niet kan identificeren met het produkt waar reclame voor wordt gemaakt.
11. Wat is plagiaat?
Onder plagiaat wordt wel verstaan de nabootsing van een werk of stijl van een ander, met het oogmerk dit voor een eigen creatie door te laten gaan. Degene die plagiaat pleegt, maakt het werk van een ander na en doet alsof hij de maker of bedenker van het werk is.
Niet alleen het namaken van werken van een ander, ook het overnemen van een stijl van een componist of uitvoerend artiest noemt men plagiaat. In dit geval hoeft er echter geen sprake te zijn van inbreuk op het auteursrecht, omdat op een stijl als zodanig geen auteursrecht rust. Dit is dan ook niet strafbaar.
Het auteursrecht beschermt uitsluitend werken, dat wil zeggen: de op een of andere manier zintuiglijk waarneembare concrete uitwerking of vormgeving van ideeën of gedachten. Een idee of een concept als zodanig, dus helemaal los van de daaraan gegeven vormgeving, kan daarom niet beschermd worden door het auteursrecht.
De uitwerking of de concretisering van een idee kan op verschillende manieren plaatsvinden. Bijvoorbeeld door het maken van een prototype, door het ten gehore brengen of door het (in woorden) te beschrijven. Het gaat erom dat de uiteindelijke vormgeving of expressie op de een of andere manier voor anderen zintuiglijk waarneembaar (bijvoorbeeld te horen, te lezen of te zien is) is.
In het algemeen geldt: hoe concreter (en hoe gedetailleerder) de uiting of de vormgeving van het idee is, hoe meer bescherming de Auteurswet daaraan biedt.
Indien de concrete uitwerking van een idee in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming, dan zal die bescherming in de praktijk overigens vrij beperkt zijn.
De uitwerking of de concretisering van een idee kan op verschillende manieren plaatsvinden. Bijvoorbeeld door het maken van een prototype, door het ten gehore brengen of door het (in woorden) te beschrijven. Het gaat erom dat de uiteindelijke vormgeving of expressie op de een of andere manier voor anderen zintuiglijk waarneembaar (bijvoorbeeld te horen, te lezen of te zien is) is.
In het algemeen geldt: hoe concreter (en hoe gedetailleerder) de uiting of de vormgeving van het idee is, hoe meer bescherming de Auteurswet daaraan biedt.
Indien de concrete uitwerking van een idee in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming, dan zal die bescherming in de praktijk overigens vrij beperkt zijn.
Een voorbeeld:
Jan heeft zijn idee concreet uitgewerkt door het onder woorden te brengen en op te schrijven. Jan laat dat in woorden uitgedrukte idee lezen aan Piet. Piet neemt elementen over, en werkt die zonder toestemming van Jan op een (net iets) andere manier uit voor zijn eigen project. Het zal nu lastig zijn voor Jan om aan te tonen dat Piet inbreuk maakt op zijn auteursrecht, dat immers niet op het idee ‘an sich’ rust, maar alleen op de tekst van Jan waarin hij zijn idee onder woorden heeft gebracht.
Jan had er wellicht verstandig aan gedaan om met Piet van tevoren duidelijke afspraken te maken over het gebruik van zijn idee en die afspraken in een door Piet ondertekend stuk vast te leggen. Pas als Piet zich niet aan de gemaakte afspraken zou houden, kan Jan tegen hem optreden.
Jan heeft zijn idee concreet uitgewerkt door het onder woorden te brengen en op te schrijven. Jan laat dat in woorden uitgedrukte idee lezen aan Piet. Piet neemt elementen over, en werkt die zonder toestemming van Jan op een (net iets) andere manier uit voor zijn eigen project. Het zal nu lastig zijn voor Jan om aan te tonen dat Piet inbreuk maakt op zijn auteursrecht, dat immers niet op het idee ‘an sich’ rust, maar alleen op de tekst van Jan waarin hij zijn idee onder woorden heeft gebracht.
Jan had er wellicht verstandig aan gedaan om met Piet van tevoren duidelijke afspraken te maken over het gebruik van zijn idee en die afspraken in een door Piet ondertekend stuk vast te leggen. Pas als Piet zich niet aan de gemaakte afspraken zou houden, kan Jan tegen hem optreden.
13. Kan ik mijn auteursrecht ergens vastleggen?
Nee. Louter door een werk in de zin van de Auteurswet te maken, komt er op dat werk auteursrecht te rusten. De bescherming ontstaat helemaal automatisch (en gratis). Het is dus niet nodig - en bovendien niet eens mogelijk - om auteursrecht bij een instantie aan te vragen, of in een register te laten inschrijven.
Nee. Louter door een werk in de zin van de Auteurswet te maken, komt er op dat werk auteursrecht te rusten. De bescherming ontstaat helemaal automatisch (en gratis). Het is dus niet nodig - en bovendien niet eens mogelijk - om auteursrecht bij een instantie aan te vragen, of in een register te laten inschrijven.
Zie ook: Hoe ontstaat auteursrecht?
Omdat er in Nederland (en in de meeste andere landen ter wereld) niet zoiets bestaat als een register waar auteursrechten kunnen worden vastgelegd, is het voor de maker van een werk soms lastig om te bewijzen dat het auteursrecht op het werk bij hem of haar ligt.
Er zijn een paar mogelijkheden die uw bewijspositie als maker kunnen versterken met betrekking tot het tijdstip waarop u het werk gemaakt heeft.
U kunt een exemplaar van het werk (of bijvoorbeeld een foto daarvan) in een dichtgeplakte envelop aangetekend aan uzelf versturen en deze bij ontvangst dicht laten. Let u er daarbij op dat er een datumstempel op de sluiting van de envelop staat.
U kunt uw bewijspositie met betrekking tot de datum ook versterken met een depot bij de notaris. De notaris zal hier echter wel een vergoeding voor vragen.
Het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE) biedt een mogelijkheid voor het digitaal registreren van ideeën, het zogenaamde i-DEPOT.
Er zijn een paar mogelijkheden die uw bewijspositie als maker kunnen versterken met betrekking tot het tijdstip waarop u het werk gemaakt heeft.
U kunt een exemplaar van het werk (of bijvoorbeeld een foto daarvan) in een dichtgeplakte envelop aangetekend aan uzelf versturen en deze bij ontvangst dicht laten. Let u er daarbij op dat er een datumstempel op de sluiting van de envelop staat.
U kunt uw bewijspositie met betrekking tot de datum ook versterken met een depot bij de notaris. De notaris zal hier echter wel een vergoeding voor vragen.
Het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE) biedt een mogelijkheid voor het digitaal registreren van ideeën, het zogenaamde i-DEPOT.
Met de bovenstaande maatregelen bewijst u niet dat u de maker bent van het werk, maar u kunt zo wel uw bewijspositie sterker maken. Mocht u bijvoorbeeld ooit in een rechtszaak verwikkeld raken waarbij iemand anders beweert dat hij de maker van het werk is, en niet u, dan kunt u bijvoorbeeld de envelop met datumstempel bij de rechter of bij een notaris laten openen. Die ander zal dan aannemelijk moeten maken dat hij het werk heeft gemaakt op een eerdere datum dan de datum die op uw bewijsstuk staat.