Naburige rechten


Het auteursrecht beschermt het werk van auteurs zoals schrijvers, componisten, tekstdichters, filmmakers en beeldend kunstenaars. Behalve het auteursrecht kennen we ook de zogenaamde 'naburige rechten'. Deze rechten geven bescherming aan de inspanningen en prestaties van uitvoerend kunstenaars, muziekproducenten, filmproducenten en omroeporganisaties.  De bescherming lijkt op die van het auteursrecht, vandaar dat we ze “naburig” noemen. Voor het verkrijgen van naburige rechten zijn, net als bij het auteursrecht, geen formaliteiten vereist. De naburige rechten zijn internationaal vastgelegd in de Conventie van Rome uit 1961. Hoe in Nederland de rechten van uitvoerend kunstenaars, producenten van geluidsopnamen, omroeporganisaties en filmproducenten geregeld zijn staat in de Wet op de naburige rechten uit 1993.

Uitvoerend kunstenaars zijn niet alleen zangers, muzikanten en musici, maar ook theater- en filmacteurs, (ballet)dansers, cabaretiers, variété- & circusartiesten en poppen- en mimespelers, kortom: iedereen die een werk van letterkunde of kunst opvoert, zingt, voordraagt of op andere wijze ‘uitvoert’. Een vertolking van een werk door een uitvoerend kunstenaar kan wel degelijk een creatieve prestatie zijn, maar deze prestatie voldoet vaak niet aan andere vereisten voor auteursrecht. Daarom is voor dergelijke uitvoeringen een apart recht in het leven geroepen.

Hetzelfde geldt voor omroeporganisaties en producenten van geluidsopnames; het uitzenden of vastleggen van een auteursrechtelijk beschermd werk levert geen eigen auteursrecht op. Toch vinden wij het wenselijk dat dergelijke inspanningen enige vorm van bescherming krijgen.

Voor de filmproducent is er een naburig recht ten aanzien van de eerste vastlegging van een film. Dit geldt ook voor films die onvoldoende origineel zijn om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen, bijvoorbeeld een video die door een webcam is gemaakt.

Het komt, vooral in de populaire muziek, veel voor dat de muzikant zijn of haar eigen composities uitvoert, denk aan de term singer-songwriter. Die persoon krijgt in dat geval zowel het auteursrecht als de naburige rechten.

De meeste naburige rechten duren 50 jaar; dat is dus een stuk korter dan de duur van het auteursrecht. Maar voor uitvoerend musici en muziekproducenten is de termijn van bescherming in oktober 2013 verlengd naar 70 jaar na het uitkomen van de opname.