Architect
Op (bouw)tekeningen en schetsen rust auteursrecht. Dat houdt in dat niemand deze zonder uw toestemming mag gebruiken om er mee te bouwen, ze mag verspreiden of ze mag kopiëren. Het auteursrecht berust niet alleen op het definitieve ontwerp, ook de eerste ontwerpen en schetsen zijn beschermd door het auteursrecht.
Indien u een ontwerp in opdracht maakt, behoudt u zelf het auteursrecht daarop tenzij u dit aan uw opdrachtgever overdraagt. Ook als u tekent/ontwerpt aan de hand van (duidelijke) instructies en ideeën van de opdrachtgever, bent u de auteursrechthebbende. Als u het auteursrecht overdraagt, kunt u daar voorwaarden aan verbinden, bijvoorbeeld dat de tekeningen niet zomaar veranderd mogen worden of dat ze slechts éénmaal gebruikt worden. En u kunt er een financiële vergoeding voor vragen.
Afbeeldingen
Anderen mogen voor hun eigen gebruik foto’s, een film en andere afbeeldingen maken van het door u ontworpen gebouw. Deze afbeeldingen van uw werk mogen ook zonder uw toestemming verkocht of anderszins verspreid worden, behalve als het gebouw de hoofdafbeelding is. Zonder uw toestemming mag er geen poster gemaakt en verkocht worden of een foto op de cover van een boek geplaatst worden waar (bijna) alleen uw bouwwerk op staat. In de wet staat een uitzondering voor kunstwerken en gebouwen die op een openbare plaats staan, zoals bijvoorbeeld langs de openbare weg. Een kunstwerk in een bedrijfshal of museum valt niet onder die uitzondering.
De werkgever als 'maker'
Het auteursrecht op ontwerpen die u in loondienst maakt, berust automatisch bij uw werkgever.
Als u later als zelfstandig architect verder wilt gaan, en u wilt afbeeldingen van uw eerdere werk op uw eigen website zetten, hebt u daarvoor de toestemming van uw voormalige werkgever nodig. Die heeft immers het auteursrecht. Het wordt in het algemeen wel redelijk gevonden dat een beginnend zelfstandige aan potentiële opdrachtgevers mag laten zien wat hij kan, en vaak is dat ook geen probleem als er maar goede afspraken over gemaakt worden. Het tonen van een portfolio van eerder in loondienst gemaakt werk is echter geen recht dat u kunt afdwingen.
Gezamenlijk auteursrecht
Zelfstandige architecten die samen aan een ontwerp werken, of architecten die als mede-eigenaars een gezamenlijke onderneming drijven, doen er verstandig aan goede afspraken te maken over de auteursrechten en ieders aandeel daarin. Denk daarbij ook aan wat er met de rechten moet gebeuren als er later onenigheid mocht ontstaan of als een van de partners uit het samenwerkingsverband wenst te stappen. Realiseert u zich ook dat auteursrechten een vermogensrecht vormen en bij een eventueel faillissement onderdeel kunnen zijn van de failliete boedel.
Verbouwing en sloop
Architecten hebben, net als alle andere makers, zogenaamde persoonlijkheidsrechten. Ontwerpen mogen niet zomaar veranderd worden en de architect heeft in beginsel het recht zich te verzetten tegen aantasting of verminking van zijn werk. Ook als de ontwerper zijn exploitatierechten heeft overgedragen, behoudt hij altijd zijn persoonlijkheidsrechten.
Het zou wel wat ver voeren als een architect op grond van zijn persoonlijkheidsrechten altijd de verbouwing of sloop van een door hem ontworpen gebouw zou kunnen tegenhouden. Dat kan immers indruisen tegen de belangen van de eigenaar of gebruiker van het gebouw. Anderzijds moet de eigenaar rekening houden met het belang van de architect en diens reputatie bij de instandhouding van het gebouw. Daarom dient de eigenaar voor verbouwing of sloop eerst met de architect te overleggen. Als zij het onderling niet eens kunnen worden, kunnen zij het geschil voorleggen aan de burgerlijk rechter, die de belangen van beide partijen tegen elkaar zal afwegen. Mocht blijken dat behoud van het gebouw geen optie is, ook niet met eventuele aanpassingen, dan kan de rechter bijvoorbeeld als voorwaarde voor sloop stellen dat het gebouw eerst goed gedocumenteerd moet worden of dat de architect daar zelf de gelegenheid toe krijgt.